Uitreiking Koppermaandagprent
Naud van Geffen, zondag 11 januari 2026
Ik sta hier vandaag om de Koppermaandagprent uit te reiken, en alleen dat al voelt als een bijzonder moment. Maar dat het juist deze prent is, Landschap met 20 raven van Christian Bressler, en dat ik hier mag staan als directeur van de Grote Kerk Alkmaar, maakt deze bijeenkomst extra betekenisvol. Het beeld is immers gebaseerd op een afdruk van een grafsteen uit onze kerk. Een plek waar vele generaties samengekomen zijn, waar tijd letterlijk in steen is vastgelegd en waar verleden en heden voortdurend met elkaar in gesprek zijn.
Twintig raven dus. Raven zijn nooit zomaar vogels. Ze dragen verhalen met zich mee van dood en overgang, van waarneming, van trouw en van blijven wanneer anderen verdwijnen. Het zijn vogels van de grens, van dat wat schuurt en niet eenvoudig is.
Die raven deden mij denken aan Schuberts lied Die Krähe uit de liedcyclus Winterreise. Daarin trekt een man door een winterlandschap, verlaten en zonder vaste richting, en boven hem cirkelt een kraai (of raaf in onze verbeelding). Vaak werden deze vogels gezien als voorbode van de dood.
Maar in dit lied is hij ook iets anders. Hij is de enige die blijft. Niet troostend, maar wel trouw.
Dat beeld raakt aan onze eigen tijd. Ook wij beginnen aan een nieuw jaar waarin richting niet vanzelfsprekend is. Oude zekerheden staan onder druk, tegenstellingen zijn voelbaar en veel mensen ervaren onzekerheid. We zijn onderweg, maar de kaart is onvolledig. Zoals de reiziger weten we dat de reis doorgaat, niet omdat we precies weten waar we uitkomen, maar omdat stilstaan geen optie is.
De raaf kan in deze tijd staan voor alles wat we liever niet onder ogen zien.
Angst, twijfel, uitputting en verlies. Maar tegelijk is hij ook een teken van bewustzijn. De raaf ziet, volgt en dwingt ons om niet weg te kijken. En in die zin is hij niet alleen een voorbode van het einde, maar ook een metgezel bij de overgang van wat was naar wat nog komen gaat.
Maar de reiziger is alleen. En juist dat maakt dat de raaf zo’n grote rol krijgt.
Zonder menselijke nabijheid, zonder gedeelde blik, zonder aanraking wordt de dood, letterlijk of figuurlijk, de enige gesprekspartner. Die Krähe laat daarmee niet alleen zien hoe dichtbij het einde kan voelen, maar ook wat er gebeurt wanneer verbinding verdwijnt.
Misschien is dat wel een van de grootste risico’s van onze tijd. Want zonder verbinding met het nu, met de mensen om ons heen en met wat er werkelijk toe doet, wordt de reis kil en eenzaam. Dan trekken we ons terug in onze eigen zorgen en overtuigingen. Dan begint iedereen aan zijn eigen
Winterreise.
Verbinden is eigenlijk een vorm van richting. Elkaar werkelijk zien, ons kunnen spiegelen aan de ander, ons aan elkaar optrekken of soms simpelweg naast iemand lopen, dat zijn manieren om de reis draaglijk en menselijk te maken.
Niet omdat het alle problemen oplost maar om te voorkomen dat we verdwalen in onszelf.
Cabaretier en filosoof Tim Fransen zegt het scherp. Het is niet het succes dat ons werkelijk verbindt, maar juist het menselijk tekort. Succes onderscheidt, soms letterlijk met prijzen en onderscheidingen, terwijl falen, twijfel en kwetsbaarheid ons op hetzelfde niveau brengen. Daar, in wat niet af is en niet
perfect, herkennen we elkaar. Daar ontstaat gemeenschap.
En precies daar krijgen kunst en ambacht hun betekenis. Want kunst laat niet alleen het mooie zien, maar ook het breekbare, het zoekende, het onaffe. In muziek, theater, beeld en verhalen herkennen we iets van onszelf en van elkaar. Kunst nodigt uit tot vertragen, tot kijken en tot luisteren. Zo schept het
ruimte om samen te zijn in wat onzeker is, zonder dat er meteen een oplossing hoeft te zijn.
Dat geldt ook voor het ambacht dat hier bij het Grafisch Atelier Alkmaar elke dag zichtbaar is. Drukken is proberen, opnieuw beginnen, samen zoeken naar wat werkt. Het is werken met aandacht, met handen en met hoofd, en vooral met elkaar. Het resultaat is belangrijk, maar het proces minstens zo. Want in dat proces ontstaat ontmoeting, samenwerking, vakmanschap en vertrouwen.
In die zin is deze Koppermaandagprent dus meer dan een kunstwerk alleen.
Het is ook een teken van verbinding. Tussen kunstenaars en drukkers. Tussen traditie en vernieuwing.
Tussen verleden en toekomst. En tussen mensen die samen iets maken en daarmee ook samen betekenis geven.
Misschien is dat de hoop die we kunnen meenemen in dit nieuwe jaar. Niet de belofte van een probleemloze toekomst, maar het vertrouwen dat de reis gedragen kan worden zolang we die niet alleen maken. Dat we richting niet alleen vinden in plannen en doelen, maar in relaties, in aandacht en in het durven delen van wat schuurt en wat verlangt.
Zo worden de Raven op deze prent niet alleen drager van herinnering aan wat voorbij is, maar ook metgezellen op wat nog komt. Tekens dat we onderweg zijn en dat we elkaar onderweg kunnen vasthouden. Met kunst en ambacht aan onze zijde, en met de keuze om elkaar niet voorbij te lopen, maar mee te nemen, al is het maar voor een klein stukje van de weg.